پتروشیمی و جنگ؛ ۶ محصول راهبردی – میثم فتحی
در شرایط جنگ، تأمین پایدار محصولات راهبردی پتروشیمی بهعنوان یکی از ابعاد امنیت ملی محسوب میشود. نقش حیاتی صنعت پتروشیمی در تأمین مواد اولیه صنایع حساس مانند پزشکی، دفاعی و غذایی و در عین حال وابستگی حدود ۴۲۰ میلیون دلاری به واردات این محصولات، تابآوری زنجیره تأمین محصولات پتروشیمی را در معرض ریسکهای گوناگون قرار میدهد.
«پلیمرهای سوپرجاذب»، «آکریلونیتریل و الیاف کربن»، «پلیاورتانها»، «پلیپروپیلن»، «پلیاتیلنترفتالات» و «آمونیومنیترات» شش محصولی هستند که به واسطه وجود اختلال در زنجیره تأمین و کاربردهای گسترده و غیرقابل جایگزین در صنایع حساس، بهعنوان محصولات راهبردی صنعت پتروشیمی شناخته میشوند.
بررسی وضعیت موجود نشان میدهد ظرفیت تولید داخلی این محصولات متناسب با سطح تقاضای فعلی و برآوردهای آتی نیست. از سوی دیگر، واردات این اقلام بهواسطه تحریمها، محدودیت ارزی و ملاحظات امنیتی، به افزایش پایداری نیاز دارد. برآوردها حاکی از آن است که در شرایط بحرانی، تقاضا برای این محصولات تا ۵۰ درصد افزایش خواهد یافت.
در حوزه واردات، تنوع مبادی، قراردادهای بلندمدت با کشورهای همسو، تقویت زیرساختهای لجستیکی و تخصیص بهینه ارز، امکان تأمین بهموقع را افزایش میدهد. در حوزه تولید نیز، مدیریت نوسانات کیفی و کمی و اختلالهای دورهای، تابآوری زنجیره تأمین را ارتقاء خواهد داد.
بر این اساس، تدوین و اجرای راهبردی یکپارچه بهمنظور تأمین محصولات راهبردی پتروشیمی ضروری است؛ راهبردی که بهصورت همزمان بر «اجرای طرحهای تولید اولویتدار در کوتاهمدت و میانمدت»، «بازنگری در الگوی واردات»، «تنوعبخشی به مبادی تأمین» و «اصلاح نظام تخصیص خوراک» متمرکز باشد.
علاوه بر موارد فوق، اصلاح فرایند تخصیص ارز و ایجاد اولویت راهبردی، هدایت منابع مالی به پروژههای فوری و بازنگری در سازوکار عرضه بورسی نیز باید در چارچوب «فرماندهی اقتصادی شرایط جنگی» دنبال شود.
بنابراین در برهه فعلی، تأمین مواد اولیه صنایع حساس یک موضوع صرفاً اقتصادی نیست، بلکه یک موضوع راهبردی با دامنه اثر گسترده است. ابتکار عمل در این حوزه، نقش تعیینکنندهای در پایداری تولید، کاهش آسیبپذیری زنجیره تأمین و خنثیسازی فشارهای دشمن خواهد داشت.
این موضوع در گزارش مرداد ۱۴۰۴ اندیشکده اقتصاد مقاومتی با موضوع «الزامات تأمین پایدار محصولات کلیدی صنعت پتروشیمی در شرایط حساس» مورد بررسی قرار گرفته است.
سایر منابع:
۱- گزارش پژوهشی با موضوع «سازِکارهای تأمین نهادههای پتروشیمیایی در صنایع پاییندستی»؛ دی ۱۴۰۳
۲- گزارش تک برگ با موضوع «مبنای تعیین اولویت در توسعه زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی»؛ آذر ۱۴۰۳
۳- گزارش پژوهشی با موضوع «ارزیابی الگوی توسعه زنجیره ارزش پروپیلن در ایران»؛ تیر ۱۴۰۲